Vade farkı, vade tarihinden sonra yapılan tahsilat için (sözleşmede hüküm varsa) kesilen ek bedeldir; gecikme günü ve oranla hesaplanır, ayrı fatura düzenlenir ve ana faturadaki KDV oranı uygulanır.
Geciken ödemelerde fatura takip programı ile vade ve tahsilatı izlemek, vade farkı faturasını zamanında kesmeyi kolaylaştırır.
Bu rehberde hesaplama formülü, kesim şartları, muhasebe kaydı ve sık sorulan soruları kısa yanıtlarla bulacaksınız.
Vade Farkı Nedir?
Vade farkı; belirlenen ödeme tarihinden sonra yapılan tahsilatlar için uygulanan ek bedeldir.
Hukuki dayanağı Türk ticaret hayatında ve özellikle Türk Borçlar Kanunu kapsamında düzenlenen temerrüt ve faiz hükümlerine dayanır.
Basitçe: Geç ödemeye uygulanan ticari bedeldir.
Vade Farkı ile Gecikme Faizi Aynı mı?
Hayır, vade farkı ile gecikme faizi aynı şey değildir: vade farkı taraflar arasındaki sözleşmeyle belirlenir, gecikme faizi ise yasal düzenlemelere göre uygulanır.
Çoğu zaman karıştırılır ancak teknik olarak farklıdır.
- Vade farkı: Taraflar arasında sözleşmeyle belirlenir.
- Gecikme faizi: Yasal düzenlemelere göre uygulanır.
Ticari işlemlerde genellikle sözleşmede belirlenen oran esas alınır.
Vade Farkı Faturası Ne Zaman Kesilir?
Vade farkı faturası; faturada vade belirtilmişse, sözleşmede vade farkı hükmü bulunuyorsa ve ödeme vade tarihinden sonra yapılmışsa kesilir. Sözleşmede açık hüküm yoksa alıcı faturaya itiraz edebilir.
Şu şartlar oluştuğunda kesilir:
- Faturada vade belirtilmiş olmalı
- Sözleşmede vade farkı hükmü bulunmalı
- Ödeme vade tarihinden sonra yapılmalı
Eğer sözleşmede açık hüküm yoksa alıcı itiraz edebilir. Cari hesap takibi ile vadesi geçen alacakları takip ederek vade farkı uygulama zamanını netleştirebilirsiniz.
Vade Farkı Hesaplama Nasıl Yapılır?
Vade farkı, ana tutarın sözleşmedeki günlük faiz oranı ve gecikme gün sayısıyla çarpılmasıyla hesaplanır. Sözleşmede aylık oran belirlenmişse bu oran önce günlük bazda hesaplanır.
Genel formül:
Vade Farkı = (Ana Tutar × Günlük Faiz Oranı × Gecikme Gün Sayısı)
Örnek:
- Fatura tutarı: 100.000 TL
- Faiz oranı: %2 aylık
- Gecikme: 30 gün
Bu durumda sözleşmeye göre oran günlük bazda hesaplanarak vade farkı bulunur.
Ticari Faiz Oranları Nasıl Belirlenir?
Ticari faiz oranları öncelikle taraflar arasındaki sözleşmeyle belirlenir. Sözleşmede oran belirlenmemişse veya sözleşme yoksa yasal ticari faiz oranı esas alınır.
Ticari faiz oranları:
- Taraflar arasında sözleşmeyle belirlenebilir
- Belirlenmemişse yasal oran uygulanır
- Sözleşme yoksa yasal ticari faiz oranı esas alınır
Vade Farkı Faturasında KDV Uygulaması
Vade farkı, ana mal veya hizmet bedeline bağlıdır.
Bu nedenle:
- Ana faturadaki KDV oranı uygulanır
- Vade farkı KDV'ye tabidir
Örneğin ana faturada %20 KDV varsa, vade farkı faturasında da aynı oran uygulanır.
Vade Farkı Faturası Nasıl Kesilir?
Vade farkı faturası ana faturadan ayrı düzenlenir; açıklamaya gecikme süresi, ilgili ana fatura numarası ve hesaplama detayı yazılır, ana faturadaki KDV oranı uygulanır. E-fatura mükellefleri bu faturayı elektronik ortamda keser.
Fatura düzenlenirken:
- Açıklama kısmına gecikme süresi yazılır
- İlgili ana fatura numarası belirtilir
- Hesaplama detayına yer verilir
E-fatura mükellefleri e-fatura ile elektronik ortamda düzenler.
Muhasebe Kaydı Nasıl Yapılır?
Vade farkı faturasının muhasebe kaydında genel olarak 120 Alıcılar hesabı borçlandırılır, 642 Faiz Gelirleri hesabı alacaklandırılır ve 391 Hesaplanan KDV hesabı kayda eklenir.
Genel muhasebe kaydı:
- 120 Alıcılar hesabı borçlandırılır
- 642 Faiz Gelirleri hesabı alacaklandırılır
- 391 Hesaplanan KDV eklenir
Şirket muhasebe politikalarına göre hesap planı değişebilir.
Kur Farkı Faturası ile Karıştırılır mı?
Vade farkı faturası kur farkı faturasıyla sıkça karıştırılır, ancak ikisi farklıdır: kur farkı faturası dövizli işlemlerde kur değişiminden, vade farkı faturası ise ödemenin gecikmesinden doğar.
- Kur farkı faturası: Dövizli işlemlerde kur değişiminden doğar.
- Vade farkı faturası: Gecikmeden kaynaklanır.
İkisi farklı hukuki sebeplere dayanır.
Fatura İtiraz Süresi Var mı?
Türk Ticaret Kanunu'na göre faturaya itiraz süresi genellikle 8 gündür.
Alıcı bu süre içinde itiraz etmezse, fatura içeriğini kabul etmiş sayılabilir.
Vade Farkı Uygularken Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Sözleşmede açık hüküm olmalı
- Faiz oranı net belirtilmeli
- Hesaplama şeffaf yapılmalı
- Ticari ilişki zedelenmemeli
Her gecikmeye otomatik vade farkı uygulamak müşteri ilişkilerini bozabilir.
Sonuç
Vade farkı faturası, geç ödemelerin finansal yükünü dengelemek için kullanılan önemli bir araçtır.
Doğru uygulandığında:
- Nakit akışı korunur
- Gecikmeler azalır
- Finansal disiplin sağlanır
Ancak hukuki altyapı ve sözleşme şartları mutlaka net olmalıdır.
Unutmayın: Geç ödeme sadece tahsilat sorunu değil, aynı zamanda finansman maliyetidir. Vadeli faturaları tek yerden izlemek için fatura takip programı sayfamıza göz atabilirsiniz.
Vade Farkı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Vade farkı faturası zorunlu mu?
Hayır; sözleşmede vade farkı hükmü ve gecikmiş ödeme varsa kesilir.
Vade farkı KDV'ye tabi mi?
Evet — ana faturadaki KDV oranı aynen uygulanır.
Gecikme faizi ile aynı mı?
Hayır; vade farkı tarafların sözleşmesine, gecikme faizi yasal orana dayanır.
Sözleşme yoksa vade farkı kesilebilir mi?
Risklidir; alıcı itiraz edebilir, yazılı hüküm şarttır.
Kur farkı faturası ile aynı mı?
Hayır; kur farkı döviz kuru, vade farkı ödeme gecikmesinden doğar.
E-fatura ile kesilebilir mi?
Evet, e-fatura veya e-arşiv ile düzenlenebilir.
Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi — 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu: Md. 24/c: vade farkı, fiyat farkı ve kur farkının KDV matrahına dahil olduğu hükmü.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: Md. 21/2: faturayı alan kişinin içeriğine sekiz gün içinde itiraz etmemesi hâlinde içeriği kabul etmiş sayılması.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun: Sözleşmede oran belirlenmemişse uygulanacak kanuni faiz ve ticari işlerde temerrüt faizi (TCMB avans faiz oranına atıf) hükümleri.
- TCMB — Reeskont ve Avans Faiz Oranları: Ticari işlerde temerrüt faizi hesabında esas alınan güncel ve geçmiş avans faiz oranları tablosu.
İlgili Yazılar:
