Vergi mükellefi olmayan bir kişiden mal ya da hizmet aldığınızda fatura alamazsınız. İşte tam bu noktada devreye giren belge gider pusulasıdır. Peki tam olarak gider pusulası nedir, hangi durumlarda düzenlenir ve nasıl hesaplanır?
Bu rehberde, 2026 gider pusulası stopaj oranları, muhasebe kayıtları ve e-gider pusulası uygulamalarını detaylı şekilde ele alıyoruz.
Gider Pusulası Nedir ve Neden Önemlidir?
Gider pusulası, vergi mükellefi olmayan kişilerden mal veya hizmet alındığında alıcı işletmenin düzenlediği ve fatura yerine geçen resmi belgedir. Ödemeyi kayıt altına aldığı ve gerektiğinde stopaj kesintisini gösterdiği için önemlidir.
Gider Pusulasının Tanımı
Gider pusulası, vergi mükellefi olmayan kişilerden mal veya hizmet satın alındığında düzenlenen resmi bir belgedir. Vergi Usul Kanunu'nun 234. maddesine göre fatura yerine geçen bir evraktır.
Yani karşı taraf fatura kesemiyorsa, alıcı işletme gider pusulası düzenler.
Yasal Dayanağı
Gider pusulası, Vergi Usul Kanunu'nun 234. maddesinde düzenlenmiştir. Stopaj kesintisi ise Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesine ve bu maddeye göre belirlenen tevkifat oranlarına dayanır. Bu belge sayesinde yapılan ödeme kayıt altına alınır ve vergisel yükümlülükler yerine getirilir.
Resmi mevzuat bilgileri için Gelir İdaresi Başkanlığı sitesini ziyaret edebilirsiniz.
Fatura Yerine Geçen Belge Niteliği
Bu belge:
- Fatura yerine geçer
- Gerektiğinde stopaj kesintisini gösterir
- Muhasebe kayıtlarına gider olarak işlenir
Dolayısıyla hem alıcı hem de devlet açısından önemlidir. Stopaj nedir ve nasıl hesaplanır rehberimizde detayları bulabilirsiniz.
Gider Pusulası Hangi Durumlarda Düzenlenir?
Gider pusulası; vergi mükellefi olmayan kişilerden mal veya hizmet alındığında, bireysel kullanıcılardan ikinci el eşya alımında ve tek seferlik arızi hizmet ödemelerinde düzenlenir. Çiftçilerden zirai ürün alımında ise müstahsil makbuzu kullanılır.
Vergi Mükellefi Olmayanlardan Alım
Eğer bir işletme, vergi mükellefi olmayan bir kişiden hizmet alıyorsa gider pusulası düzenlemek zorundadır.
Örnek:
- Evden tasarım hizmeti
- Arızi danışmanlık
- Tek seferlik yazılım işi
İkinci El Eşya Alımı Belgesi
İkinci el eşya alımı belgesi olarak da kullanılabilir. Örneğin bir işletme bireysel kullanıcıdan ikinci el bilgisayar satın alırsa gider pusulası düzenler.
Bu durumda satıcı ticari faaliyet yürütmeyen bir nihai tüketiciyse ve esnaf muaflığından da yararlanmıyorsa, ödeme üzerinden stopaj yapılmaz. Gider pusulası yalnızca alımı belgelemek için düzenlenir.
Arızi Hizmet Ödemeleri
Süreklilik arz etmeyen, tek seferlik işler için de kullanılır. Ancak serbest meslek faaliyetleri düzenli hale gelirse serbest meslek makbuzu kesilmesi gerekir.
Not: Çiftçilerden zirai ürün alımlarında gider pusulası değil, müstahsil makbuzu düzenlenir.
Gider Pusulası Nasıl Kesilir?
Gider pusulası alıcı işletme tarafından iki nüsha düzenlenir; alıcı ve satıcı bilgileri, mal veya hizmet açıklaması, brüt tutar, stopaj oranı ve net ödeme tutarı yazılıp taraflarca imzalanır.
Zorunlu Bilgiler
Gider pusulasında şu bilgiler yer almalıdır:
- Alıcının unvanı ve vergi numarası
- Satıcının adı, soyadı ve T.C. kimlik numarası
- Mal veya hizmet açıklaması
- Brüt tutar
- Stopaj oranı
- Net ödeme tutarı
Belge iki nüsha düzenlenir ve taraflarca imzalanır.
Stopaj Hesaplama
Ödeme stopaja tabiyse, gider pusulası düzenlenirken stopaj kesintisi yapılır. Bu kesinti, alıcı tarafından muhtasar ve prim hizmet beyannamesi ile beyan edilip devlete ödenir.
Formül:
- Stopaj = Brüt Tutar × Stopaj Oranı
- Net Tutar = Brüt Tutar – Stopaj
Muhasebe Kayıtları
Gider pusulası muhasebe kayıtları şu şekilde yapılır:
- Gider hesabı borçlandırılır
- Stopaj hesabı alacaklandırılır
- Ödenen net tutar kasa/banka hesabından düşülür
Bu kayıt doğru yapılmazsa beyanname hatası oluşabilir.
2026 Gider Pusulası Stopaj Oranları
Stopaj oranı, kimden ne aldığınıza göre değişir. Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesi ve 2009/14592 sayılı Karar'a göre gider pusulasında en sık karşılaşılan oranlar şunlardır:
| Kimden / Ne Alındı | Stopaj Oranı |
|---|---|
| Esnaf muaflığından yararlananlardan hurda mal alımı | %2 |
| Esnaf muaflığından yararlananlardan evde üretilen el ürünleri gibi GVK 9/6 ve 9/8 kapsamındaki mallar | %2 |
| Esnaf muaflığından yararlananlardan diğer mal alımları | %5 |
| Esnaf muaflığından yararlananlardan hizmet alımları | %10 |
| Arızi (tek seferlik) serbest meslek işi ödemeleri | %20 |
| Ticari faaliyeti olmayan kişiden ikinci el eşya alımı | Stopaj yok |
Oranlar Cumhurbaşkanı Kararı ile değiştirilebilir. Bu nedenle ödeme tarihindeki güncel oranı kontrol etmek gerekir.
Mal Alımlarında Stopaj
Mal alımında stopaj, satıcı esnaf muaflığından yararlanıyorsa uygulanır: hurda ve el ürünlerinde %2, diğer mallarda %5. Bireysel bir kişiden ikinci el eşya alımında ise stopaj yapılmaz.
Hizmet Alımlarında Stopaj
Esnaf muaflığından yararlanan kişilerden alınan hizmetlerde oran %10'dur. Vergi mükellefi olmayan bir kişiden alınan tek seferlik serbest meslek niteliğindeki işlerde (örneğin arızi tasarım veya danışmanlık) oran %20'dir.
Örnek Hesaplama
Vergi mükellefi olmayan bir kişiye tek seferlik tasarım işi için ödeme yapıldığını düşünelim:
-
Brüt Hizmet Bedeli: 10.000 TL
-
Stopaj Oranı: %20 (arızi serbest meslek işi)
-
Stopaj = 10.000 × 0,20 = 2.000 TL
-
Net Ödeme = 8.000 TL
Bu 2.000 TL işletme tarafından devlete beyan edilir.
E-Gider Pusulası Nedir?
E-gider pusulası, gider pusulasının elektronik ortamda düzenlenen hâlidir. 509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği'ne göre kullanılır ve yalnızca Gelir İdaresi'nin yazılı bildirim yaptığı veya tebliğle belirlenen mükellefler için zorunludur.
Dijital Düzenleme Süreci
E-gider pusulası, elektronik ortamda düzenlenen gider pusulasıdır. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın e-belge uygulamaları kapsamında, 509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği'ne göre kullanılmaktadır.
Genel bir zorunluluk yoktur. Gelir İdaresi'nin yazılı bildirim yaptığı veya tebliğle belirlenen mükellefler için zorunludur; diğer mükellefler isteğe bağlı olarak kullanabilir.
Kağıt belgeye göre daha hızlı ve güvenlidir.
Avantajları
- Dijital arşivleme
- Otomatik hesaplama
- Hızlı muhasebe entegrasyonu
- Denetim kolaylığı
Özellikle büyük işletmeler için önemli avantaj sağlar.
Gider Pusulası ile Serbest Meslek Makbuzu Farkı
En sık karıştırılan konulardan biridir.
| Gider Pusulası | Serbest Meslek Makbuzu |
|---|---|
| Alıcı düzenler | Hizmeti veren düzenler |
| Vergi mükellefi olmayanlar için | Serbest meslek erbabı için |
| Stopaj alıcı tarafından kesilir | KDV ve stopaj makbuzda yer alır |
Bu farkı bilmek muhasebe hatalarını önler.
Sonuç ve Öneriler
Artık detaylı şekilde biliyorsunuz: gider pusulası nedir, hangi durumlarda düzenlenir ve nasıl hesaplanır. Vergi mükellefi olmayan kişilerden yaptığınız alımlarda gideri belgelemenin yolu bu belgedir.
Stopaj oranlarını doğru uygulamak, muhasebe kayıtlarını düzgün yapmak ve e-gider pusulası sistemini takip etmek işletmenizi cezai risklerden korur. Vergi süreçlerinde düzenli kontrol ve profesyonel destek her zaman avantaj sağlar.
Gider Pusulası Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Gider pusulası nedir?
Vergi mükellefi olmayan kişilerden yapılan alımlarda düzenlenen resmi belgedir.
Gider pusulası ne zaman kesilir?
Karşı taraf fatura kesemediğinde düzenlenir.
2026 gider pusulası stopaj oranları kaçtır?
Esnaf muaflığından yararlananlardan hurda ve el ürünü alımında %2, diğer mal alımında %5, hizmet alımında %10; arızi serbest meslek işlerinde %20'dir. Ticari faaliyeti olmayan bir kişiden ikinci el eşya alımında stopaj yapılmaz.
E-gider pusulası zorunlu mu?
Herkes için zorunlu değildir. Gelir İdaresi'nin yazılı bildirim yaptığı veya tebliğle belirlenen mükellefler için zorunludur; diğer işletmeler isteğe bağlı kullanabilir.
Gider pusulası KDV içerir mi?
Hayır, satıcı KDV mükellefi olmadığı için gider pusulasında KDV gösterilmez. Ödeme stopaja tabiyse stopaj kesintisi yapılır.
İkinci el ürün alımında gider pusulası düzenlenir mi?
Evet, ikinci el eşya alımı belgesi olarak kullanılır. Satıcı ticari faaliyeti olmayan bir kişiyse stopaj yapılmaz.
İlgili Yazılar:
