İş kurarken ya da işletmenizin resmi işlemlerini yürütürken NACE kodu nedir sorusuyla mutlaka karşılaşırsınız. Bu kod, işletmenizin faaliyet alanını resmi olarak tanımlar ve iş sağlığı ve güvenliği açısından tehlike sınıfınızı belirler.
Aşağıda NACE kodunun ne işe yaradığını, nereden öğrenileceğini ve yanlış seçildiğinde nelerle karşılaşılacağını adım adım anlatıyoruz.
NACE Kodu Nedir ve Neden Önemlidir?
NACE kodu, ekonomik faaliyetleri sınıflandıran ve Türkiye'de altı haneli olarak kullanılan faaliyet kodudur; işletmenin tehlike sınıfını, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini ve bazı teşvik programlarına uygunluğunu belirlediği için önemlidir.
NACE Kodu Tanımı
NACE kodu, ekonomik faaliyetleri sınıflandırmak için kullanılan bir faaliyet kodudur. Sistem Avrupa Birliği tarafından geliştirildi ve sektörlerin her yerde aynı şekilde tanımlanmasını sağlar. Türkiye'de kullanılan sürüm altı hanelidir.
Türkiye'de şirketler ve şahıs işletmeleri faaliyet alanlarına göre bir NACE kodu ile kayda alınır. Bu kod, işletmenin hangi sektörde çalıştığını resmi olarak gösterir.
Avrupa Birliği ve Türkiye'de NACE Sistemi
NACE, Avrupa Birliği'nin ekonomik faaliyet sınıflandırmasıdır. Türkiye'de ticaret sicili, vergi daireleri ve SGK bu sınıflandırmayı kullanır. Böylece aynı faaliyet hem ulusal hem uluslararası istatistiklerde aynı kodla görünür.
İşletmeler İçin Önemi
NACE kodu şu konularda belirleyicidir:
- İşletmenin tehlike sınıfı
- İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri (iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi süreleri)
- Bazı teşvik ve destek programlarına uygunluk
- Resmi istatistiklerde işletmenin hangi sektörde sayılacağı
Kodun doğru seçilmesi bu yüzden kuruluşta üzerinde durulması gereken bir konudur.
NACE Kodu Ne İşe Yarar?
NACE kodu, işletmenin az tehlikeli, tehlikeli veya çok tehlikeli sınıfını belirler; bu sınıf da iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi için ayrılması gereken süreyi ve diğer İSG yükümlülüklerini etkiler. Kod, SGK prim oranını değiştirmez.
Tehlike Sınıfı Belirleme Süreci
Her iş kolu az tehlikeli, tehlikeli veya çok tehlikeli olarak sınıflandırılır. Bu sınıflandırma, İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'ndeki NACE listesine göre yapılır.
Örneğin:
- Büro hizmetleri → Az tehlikeli
- İnşaat faaliyetleri → Çok tehlikeli
Tehlike sınıfı, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi için ayrılması gereken süreyi doğrudan etkiler.
SGK Prim Oranlarına Etkisi
Eskiden iş kazası ve meslek hastalığı primi (kısa vadeli sigorta kolları primi) tehlike sınıfına göre farklı oranlarda alınıyordu. Bugün bu prim, tehlike sınıfından bağımsız olarak tüm işyerlerinde tek oranla uygulanıyor. Eylül 2024'ten bu yana oran %2,25'tir ve tamamını işveren öder.
Yani SGK NACE kodu prim oranınızı değiştirmez. Ancak SGK işyeri kaydındaki kod, tehlike sınıfınızı ve buna bağlı İSG yükümlülüklerinizi belirler.
İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında alınacak önlemler de tehlike sınıfına göre değişir.
Çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde çalışan başına ayrılması gereken iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi süresi daha uzundur. Bu da hem yasal uyumu hem de İSG hizmeti için ödenen bedeli etkiler.
NACE Kodu Nasıl Öğrenilir?
NACE kodunuzu bağlı olduğunuz ticaret odasının web sitesindeki firma sorgulama bölümünde vergi numarası veya unvanla arayarak öğrenebilirsiniz; ana faaliyet kodu vergi levhasında da yazar, SGK'daki kod ise e-Devlet üzerinden görülebilir.
NACE Kodu Sorgulama Adımları
İşletmenizin NACE kodunu öğrenmek için:
- Bağlı bulunduğunuz Ticaret Odası'nın web sitesine girin
- Firma sorgulama bölümüne geçin
- Vergi numarası veya unvan ile arama yapın
- Faaliyet kodu kısmında NACE kodunuzu görüntüleyin
Vergi levhanızda da ana faaliyet kodunuz yazar.
SGK NACE Kodu Sorgulama
SGK'ya kayıtlı işyerlerinin NACE kodu e-Devlet veya SGK işyeri dosyası üzerinden görüntülenebilir. İş güvenliği yükümlülükleri bu kayda göre belirlendiği için SGK'daki kodun güncel faaliyetinizle uyumlu olduğunu kontrol edin.
Resmi bilgi için SGK resmi sitesini ziyaret edebilirsiniz.
İTO NACE Kodu Öğrenme İşlemi
İstanbul'daki şirketler İTO NACE kodu bilgisini İstanbul Ticaret Odası'nın online firma sorgulama sisteminden öğrenebilir. Şirket unvanı ile sorgulama yapmak yeterlidir.
NACE Kodu Şirket Kuruluşunda Nasıl Belirlenir?
Şirket kuruluşunda NACE kodu, faaliyet alanınızı mali müşavirinizle birlikte netleştirip buna uygun kodu seçerek belirlenir; ana faaliyetin yanında yan faaliyetleri ve yakın dönemde başlamayı planladığınız işleri de hesaba katmak gerekir.
Şirket Kuruluş İşlemleri ve Faaliyet Alanı
Şirket kuruluş işlemleri sırasında faaliyet alanınızı mali müşavirinizle birlikte belirler, buna uygun NACE kodunu seçersiniz.
Bu aşamada:
- Ana faaliyet alanını net belirleyin
- Yan faaliyetleri de listeye ekleyin
- Yakın dönemde başlamayı planladığınız işleri düşünün
Sonradan kod değiştirmek mümkündür ama ek işlem gerektirir.
Yanlış Kod Seçmenin Sonuçları
Yanlış NACE kodu şu sorunlara yol açabilir:
- Gerçek tehlike sınıfına göre eksik İSG hizmeti alınması
- İSG denetimlerinde idari para cezası
- Teşvik ve destek başvurularında uygunluk sorunu
- Kayıtlar arasında (ticaret sicili, vergi dairesi, SGK) tutarsızlık
Faaliyetiniz değiştiğinde kodu da güncellemek bu riskleri azaltır.
NACE Kodları ve Tehlike Sınıfları
Az Tehlikeli İş Kolları
- Danışmanlık hizmetleri
- Yazılım geliştirme
- Muhasebe büroları
Tehlikeli İş Kolları
- Otomotiv servisleri
- Gıda üretim tesisleri
Çok Tehlikeli İş Kolları
- İnşaat firmaları
- Madencilik işletmeleri
Kesin tehlike sınıfınızı öğrenmek için kodunuzu tebliğ ekindeki resmi listede kontrol edin.
NACE Kodu Değişikliği Nasıl Yapılır?
NACE kodu değişikliği, ticaret odasına dilekçe verilip yeni faaliyet konusu belirlenerek (gerekiyorsa ana sözleşme de güncellenerek) yapılır; ardından değişikliğin SGK'ya bildirilmesi gerekir.
Ticaret Odası Üzerinden Güncelleme
Faaliyet alanınız değiştiyse:
- Ticaret odasına dilekçe verilir
- Yeni faaliyet konusu belirlenir
- Gerekiyorsa ana sözleşme güncellenir
SGK Bildirim Süreci
Ticaret odasındaki değişiklikten sonra SGK'ya bildirim yapılmalıdır. Bildirim yapılmazsa SGK kayıtlarınız eski kod üzerinden işlemeye devam eder.
En Çok Kullanılan NACE Kodları
| Sektör | Örnek NACE Kodu |
|---|---|
| Yazılım | 62.01.01 |
| Restoran | 56.10.19 |
| İnşaat | 41.20.01 |
| E-Ticaret | 47.91.14 |
Tablodaki kodlar örnektir. Kendi faaliyetinize uyan kodu güncel listeden mali müşavirinizle birlikte seçin.
Sonuç ve Öneriler
NACE kodu, faaliyetinizi resmi olarak tanımlar. İSG yükümlülüklerinizi belirleyen tehlike sınıfı da bu koda göre ortaya çıkar. Kodunuzu ticaret odası, vergi levhası veya e-Devlet üzerinden öğrenebilirsiniz.
Şirket kurarken faaliyet kodunu mali müşavirinizle birlikte seçin. İşiniz değiştiğinde ticaret odası ve SGK kayıtlarınızı birlikte güncelleyin.
NACE Kodu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
NACE kodu zorunlu mu?
Evet. Ticaret siciline, vergi dairesine ve SGK'ya kayıt sırasında faaliyetinize uygun bir NACE kodu belirlenir.
NACE kodu değiştirilebilir mi?
Evet. Ticaret odası üzerinden güncellenir, ardından SGK'ya bildirilir.
NACE kodu SGK primini etkiler mi?
Kısa vadeli sigorta kolları prim oranını etkilemez; bu oran tüm işyerlerinde aynıdır. Kod, tehlike sınıfınızı ve İSG yükümlülüklerinizi belirler.
Şahıs şirketlerinde NACE kodu var mı?
Evet, şahıs işletmeleri de faaliyetlerine göre bir NACE kodu ile kayıtlıdır.
Bir şirketin birden fazla NACE kodu olabilir mi?
Evet, ana faaliyet kodunun yanında yan faaliyet kodları da olabilir.
Yanlış NACE kodu ceza getirir mi?
Yanlış kod nedeniyle İSG yükümlülükleri eksik yerine getirilirse denetimlerde idari para cezası uygulanabilir.
İlgili Yazılar:
